Futbolda xG Nedir? xG, xGA, xGoT ve Beklenen Puan Rehberi

Bir maçta daha çok şut çeken takım her zaman daha iyi oynamış olmayabilir. Daha az gol yiyen ekip de her zaman daha sağlam savunma yapmış değildir.

Futbolda sonuçlar önemlidir; fakat sonuçların arkasındaki oyunu anlamak için gol sayısının ötesine geçmek gerekir. Beklenen gol, yani xG, bu noktada oyunun ürettiği fırsat kalitesini ölçmeye yardım eder.

Ancak xG tek başına yeterli bir veri değildir.

Şutun kaleye ne kadar iyi yerleştirildiğini anlatan xGoT, penaltıları dışarıda bırakan npxG, açık oyun ve duran top xG’si, rakibe verilen fırsatları gösteren xGA, hücum-savunma dengesini özetleyen xGD ve maç performansından türetilen beklenen puan gibi metrikler birlikte okunduğunda, skor tabelasının sakladığı daha net görünür.

StatsLook’ta bu verileri takım karşılaştırma ekranında seçebilir, iki takımın xG profilini aynı anda inceleyebilirsiniz:

https://statslook.com/tr/lab/team-comparison

xG nedir?

xG, “Expected Goals” yani beklenen gol anlamına gelir.

Bir şutun gol olma ihtimalini, geçmişte benzer koşullarda çekilmiş çok sayıdaki şut verisinden yararlanarak sayısallaştırır. Her şuta 0 ile 1 arasında bir değer verilir:

• 0.10 xG: Bu tip şutların yaklaşık yüzde 10’u gol olur.

• 0.50 xG: Yaklaşık her iki şuttan biri gol olur.

• 0.80 xG: Çok yüksek olasılıklı bir gol fırsatıdır.

Bir takımın maçtaki toplam xG’si, çektiği tüm şutların gol olasılıklarının toplamıdır.

Örneğin bir takımın 1.80 xG üretmesi, o maçta kesin olarak iki gol atması gerektiği anlamına gelmez. Bu, yarattığı şutların kalitesine göre ortalamada 1,80 gole yakın bir üretim yaptığını gösterir.

Futbolun belirsizliği burada devam eder. Bir takım 0.40 xG ile iki gol atabilir; 2.50 xG üretip gol bulamayabilir. xG, skoru tahmin etmek için tek başına kullanılan bir araç değil; performansın altında yatan fırsat kalitesini anlamaya yarayan bir ölçüdür.

xG neyi ölçer, neyi ölçemez?

xG, şut anındaki gol ihtimalini ölçer. Şutun uzaklığı, açısı ve pozisyonun niteliği gibi unsurlar xG değerini etkiler.

Bu nedenle xG şu sorular için değerlidir:

• Takım gerçekten kaliteli fırsatlar üretiyor mu?

• Çok şut çekmesine rağmen rakibi zorlayabiliyor mu?

• Gol sayısı, üretilen fırsatların üzerinde mi altında mı?

• Bir galibiyet güçlü bir oyun performansına mı dayanıyor?

Ancak xG her şeyi söyleyemez.

Topa sahip olma, pas kalitesi, savunma yerleşimi, şut öncesi koşular, pres başarısı veya bir oyuncunun tüm saha içi katkısı tek başına xG ile açıklanamaz. Aynı şekilde xG, bir takımın kesin biçimde kaç gol “hak ettiğini” de söylemez.

Doğru kullanım, xG’yi gol, şut, büyük fırsat, kilit pas, xGA ve maçın bağlamıyla birlikte okumaktır.

xGoT nedir?

xGoT, “xG on Target” yani kaleyi bulan şutun beklenen gol değeridir.

xG bir şut çekilmeden önceki fırsatın kalitesini değerlendirirken, xGoT şut kaleye yöneldikten sonra vuruşun kaleye ne kadar iyi yerleştirildiğine odaklanır.

Basitçe:

• xG, “Bu pozisyon ne kadar değerliydi?” sorusuna yaklaşır.

• xGoT, “Çekilen şut kaleye ne kadar iyi yerleştirildi?” sorusuna yaklaşır.

İki oyuncu aynı kalitede pozisyon yakalayabilir. Ancak biri topu kalecinin üzerine vururken, diğeri köşeye gönderebilir. Başlangıçtaki xG benzer olsa bile daha iyi yerleştirilen şutun xGoT değeri daha yüksek olabilir.

Bu nedenle xGoT, özellikle bitiriciliği ve kalecinin karşılaştığı şutların kalitesini okumada değerlidir.

Yüksek xG ancak düşük xGoT, takımın pozisyon bulduğunu fakat şutlarını yeterince iyi kullanamadığını gösterebilir. Yüksek xGoT ise oyuncunun veya takımın kaleyi bulan şutlarda daha yüksek tehdit yarattığına işaret edebilir.

npxG nedir?

npxG, “Non-Penalty Expected Goals” yani penaltı hariç beklenen gol demektir.

Penaltılar yüksek olasılıklı ve görece standart fırsatlar olduğu için, hücum üretimini karşılaştırırken tabloyu bozabilir. Bir takımın xG’sinin önemli bölümü penaltılardan geliyorsa, açık oyundaki üretim gücü olduğundan daha yüksek görünebilir.

npxG bu etkiyi ayırır.

Örneğin iki takımın toplam xG’si 2.00 olabilir. Ancak ilk takımın xG’sinin 0.80’i penaltıdan, ikinci takımınki tamamen açık oyun ve duran top fırsatlarından oluşuyorsa; hücumlarının niteliği aynı değildir.

Bu nedenle takımın gerçek oyun içi üretimini değerlendirmek için toplam xG ile npxG birlikte incelenmelidir.

Açık oyun xG’si: xGOP

xGOP, “Expected Goals Open Play” yani açık oyundan beklenen goldür.

Duran top, korner, serbest vuruş ve penaltı dışındaki hücum sekanslarında oluşan şutların beklenen gol değerini gösterir.

Açık oyun xG’si yüksek olan bir takım genellikle rakip savunmayı oyun akışı içinde açabilen, ceza sahasına etkili şekilde ulaşabilen ve pozisyon üretebilen bir hücum yapısına sahiptir.

Bu veri özellikle şu karşılaştırmalarda önemlidir:

• Bir takımın hücumu set oyununda ne kadar üretken?

• Gol üretimi duran toplara mı, oyun akışına mı dayanıyor?

• Topa sahip olma, açık oyunda kaliteli şutlara dönüşüyor mu?

Toplam xG’si güçlü görünen bir takımın xGOP değeri düşükse, hücum üretiminin önemli kısmı duran toplardan geliyor olabilir. Bu kötü bir şey değildir; fakat takımın hücum profilini doğru anlamak için bu ayrımı yapmak gerekir.

Duran top xG’si: xGSP

xGSP, “Expected Goals Set Play” yani duran toplardan beklenen gol anlamına gelir.

Kornerler, serbest vuruşlar ve benzeri duran top organizasyonlarından doğan fırsatların xG toplamını gösterir. Duran toplar modern futbolda ikincil değil, doğrudan bir hücum silahıdır. Özellikle yakın kalitedeki maçlarda bu alan sonuçları belirleyebilir.

Yüksek xGSP iki farklı anlama gelebilir:

• Takım duran top organizasyonlarında etkili olabilir.

• Rakipler bu takıma karşı duran toplarda yeterince iyi savunma yapamıyor olabilir.

Bu veriyi xGOP ile birlikte okuyun. Böylece bir takımın gol tehdidinin hangi hücum kaynağından beslendiğini daha açık görürsünüz.

Korner xG’si: xGC

xGC, “Expected Goals Corners” yani kornerlerden beklenen gol değeridir.

xGSP’nin daha dar bir alt başlığıdır ve yalnızca kornerlerden yaratılan fırsatları ayırır.

Bu metrik, özellikle şu sorulara yanıt verir:

• Bir takım kornerlerden düzenli tehdit yaratıyor mu?

• Korner savunmasında hangi ekip daha kırılgan?

• Toplam duran top üretiminin ne kadarı kornerlerden geliyor?

Korner sayısı yüksek olabilir; fakat korner xG’si düşük kalabilir. Bu durumda takım çok sayıda korner kullanıyor ama bu organizasyonlardan gerçekten kaliteli şut çıkaramıyor olabilir. Korner miktarını değil, korner sonrası fırsat kalitesini izlemek gerekir.

Serbest vuruş xG’si: xGFK

xGFK, “Expected Goals Free Kicks” yani serbest vuruşlardan beklenen gol değeridir.

Bu veri, doğrudan kaleye kullanılan veya planlı serbest vuruş organizasyonlarından oluşan gol fırsatlarını ayırır.

Serbest vuruş xG’si çoğu takım için sınırlı kalabilir; çünkü yüksek kaliteli serbest vuruş fırsatları maç içinde sık oluşmaz. Buna rağmen belirli oyunculara veya duran top organizasyonlarına sahip ekiplerde, dar maçların sonucunu değiştirebilecek bir fark yaratabilir.

Bu metriği değerlendirirken örneklem önemlidir. Birkaç maçlık kısa dönemde tek bir tehlikeli serbest vuruş, veriyi ciddi biçimde yukarı taşıyabilir.

Penaltı xG’si: xGP

Penaltı xG’si, kazanılan penaltıların beklenen gol değerini gösterir.

Penaltılar çok yüksek olasılıklı fırsatlar olduğu için, toplam xG’yi önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle toplam xG, npxG ve penaltı xG’sini birlikte görmek; takımın ne kadarının oyun içinden, ne kadarının penaltılardan üretildiğini anlamayı sağlar.

Bir takımın penaltı xG’sinin yüksek olması, ceza sahasında rakibi zorladığını da gösterebilir. Ancak bunu doğrudan açık oyun üretimiyle eş tutmak doğru değildir.

xGA nedir?

xGA, “Expected Goals Against” yani beklenen yenilen gol demektir.

Bir takımın rakiplerine verdiği şut fırsatlarının toplam gol olasılığını gösterir. Savunma değerlendirmesindeki en önemli süreç verilerinden biridir.

Düşük xGA, genel olarak takımın rakibine daha az veya daha düşük kaliteli fırsat verdiğine işaret eder. Yüksek xGA ise yenilen gol sayısı henüz düşük olsa bile savunmada bir risk biriktiğini gösterebilir.

Örneğin bir takım dört maçta yalnızca iki gol yemiş ama 6.00 xGA vermiş olabilir. Bu tablo, kalecinin güçlü performansı, rakiplerin kötü bitiriciliği veya kısa vadeli varyans sayesinde skorun düşük kaldığını düşündürebilir.

Tersi de mümkündür. Bir takımın xGA’sı düşükken yediği gol sayısı yüksek olabilir. Bu durumda rakiplerin az sayıdaki fırsatı çok iyi bitirmesi, bireysel savunma hataları veya kalecilik performansı ayrıca incelenmelidir.

xGA’yı yenilen gol, kaleci kurtarışları ve ceza sahası içi kurtarışlarla birlikte okumak daha doğru sonuç verir.

Engellenen gol beklentisi nedir?

StatsLook’taki “Expected Goals Prevented” metriği, savunma ve kaleci katkısını sonuçla ilişkilendirmeye yardım eder.

Temel mantık şudur: Rakibin fırsatlarının beklenen gol değeri ile gerçek gol sonucu arasındaki fark, takımın veya kalecinin rakibe karşı ne kadar gol engellediğine dair bağlam sunar.

Pozitif bir fark; beklenenin altında gol yenildiğini, negatif bir fark ise verilen fırsatlara kıyasla daha fazla gol yenildiğini gösterebilir.

Bu metrik tek başına “savunma iyi” veya “kaleci kötü” hükmü vermek için kullanılmamalıdır. Kısa dönemlerde şans, bitiricilik ve maç içi olaylar farkı büyütebilir. En sağlıklı okuma, xGA, yenilen gol ve kurtarış verilerini birlikte değerlendirmektir.

Not: StatsLook ekranında penaltı xG’si de “Expected Goals Prevented” da xGP kısaltmasıyla görünebiliyor. Kullanıcıların ikisini karıştırmaması için arayüzde bu metriklerin tam adlarının görünür olması gerekir.

xGD nedir?

xGD, “Expected Goals Difference” yani beklenen gol farkıdır.

Bir takımın ürettiği xG’den rakibine verdiği xGA çıkarılarak hesaplanır:

xGD = xG − xGA

Pozitif xGD, takımın ürettiği fırsat kalitesinin rakibe verdiği fırsat kalitesinden daha yüksek olduğunu gösterir. Negatif xGD ise takımın uzun vadede rakibinden daha fazla kaliteli şans verdiğine işaret eder.

xGD, hücum ve savunmayı tek tek değil, aynı anda değerlendirdiği için sezon performansını anlamada çok kullanışlıdır.

Örneğin bir takımın puanı yüksek ama xGD’si negatifse, sonuçları oyun performansından daha iyi görünüyor olabilir. Buna karşılık güçlü pozitif xGD’ye sahip ama puan tablosunda geride kalan bir ekip, bitiricilik veya kalecilik kaynaklı kısa vadeli sorun yaşıyor olabilir.

xPTS nedir?

xPTS, “Expected Points” yani beklenen puandır.

Bu metrik, maçlardaki xG performansları üzerinden bir takımın ortalama olarak kaç puan toplamasının beklendiğini gösterir. Sadece galibiyet ve beraberlik sayısına değil, o sonuçlara götüren fırsat kalitesine bakar.

Gerçek puan ile xPTS arasındaki fark, sezonun en ilgi çekici okumalarından biridir:

• Gerçek puanı xPTS’nin üzerinde olan takım, fırsat kalitesinden daha iyi sonuç almış olabilir.

• Gerçek puanı xPTS’nin altında olan takım, oyununa göre daha az puan toplamış olabilir.

Bu fark kesin bir gelecek öngörüsü değildir. Fakat takımların sonuçları ne kadar sürdürülebilir görünüyor sorusuna güçlü bir başlangıç noktası verir.

xG verilerini doğru okumak için 5 kural

1. xG’yi gol sayısının yerine koymayın.
   Gol sonuçtur, xG fırsat kalitesidir. İkisini birlikte okuyun.

2. Tek maça kesin hüküm yüklemeyin.
   xG, birkaç şutla sert biçimde değişebilir. Daha sağlıklı sonuç için maçlar boyunca oluşan trendi izleyin.

3. Toplam xG’nin kaynağını ayırın.
   Açık oyun, duran top, korner, serbest vuruş ve penaltı verileri aynı hücum hikâyesini anlatmaz.

4. Savunmayı xGA olmadan değerlendirmeyin.
   Az gol yemek, otomatik olarak güçlü savunma anlamına gelmez.

5. xG’yi oyun bağlamıyla birleştirin.
   Şut sayısı, büyük fırsat, 3. bölgeye pas, top kazanma ve kaleci verileri xG’nin arkasındaki hikâyeyi tamamlar.

StatsLook’ta xG karşılaştırması nasıl yapılır?

1. Takım Karşılaştırma aracında iki takımı seçin.

2. “xG” veri grubunu açın.

3. İncelemek istediğiniz en fazla 10 metriği seçin.

4. Toplam xG ve xGA ile başlayın.

5. Ardından xGoT, npxG, açık oyun xG’si ve duran top xG’siyle üretimin kaynağını ayırın.

6. xGD ve xPTS ile hücum-savunma dengesini sezon bağlamında değerlendirin.

Futbolda xG, golün yerine geçen bir rakam değildir. Golün arkasındaki fırsat kalitesini, savunmanın verdiği riski ve sonuçların ne kadar sürdürülebilir göründüğünü anlamaya yarayan ortak bir dildir.

StatsLook ile iki takımın xG, xGA, xGoT, xGD ve xPTS verilerini aynı ekranda karşılaştırın:

https://statslook.com/tr/lab/team-comparison